Μέρος της νέας σειράς ερευνών από το Ινστιτούτο διαΝΕΟσις για την ΤΝ και την επίδρασή της σε διαφορετικές και κρίσιμες πτυχές της ζωής στην Ελλάδα είναι και η μελέτη του Ιουλίου 2026 με τίτλο “[Πώς] μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να είναι ηθική και σύννομη;“.
Σε αυτή τη μελέτη η Ομάδα απαρτίστηκε από τους: Λίλιαν Μήτρου, Γιάννη Ασσαέλ, Ηρακλή Βογιατζή, Δημήτρη Γραμμένο, Σέργιο Θεοδωρίδη, Ιρένε Καμάρα, Αντώνη Κουρουτάκη, Μιχάλη Κρητικό, Δημήτρη-Φραγκίσκο Λέκκα, Βαγγέλη Παπακωνσταντίνου, Παναγιώτη Περάκη, Κλειώ Σγουροπούλου, Χαράλαμπο Τσέκερη, Σταυρούλα Τσινόρεμα, Κατερίνα Χρυσανθοπούλου.
Η Εθνική Συμμαχία για τις Ψηφιακές Δεξιότητες και την Απασχόληση συστήνει την ανάγνωση της συγκεκριμένης μελέτης, καθώς περιλαμβάνει σημαντικές ενότητες για τις επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης στον τομέα της εργασίας και στη διαμόρφωση των εργασιακών σχέσεων, για τον ψηφιακό γραμματισμό, γενικότερα και για τον γραμματισμό στην Τεχνητή Νοημοσύνη στην Ελλάδα, ειδικότερα.
Γιατί ο Γραμματισμός στην ΤΝ είναι κρίσιμος για την Ελλάδα
Η μελέτη αναφέρει σχετικά ότι η ΤΝ μετασχηματίζει ήδη τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, μαθαίνουμε, επικοινωνούμε και λαμβάνουμε αποφάσεις. Καθώς η Ελλάδα επιταχύνει τον ψηφιακό της μετασχηματισμό, αναδεικνύεται μια νέα πρόκληση: οι πολίτες να μπορούν όχι μόνο να χρησιμοποιούν εργαλεία ΤΝ, αλλά και να τα κατανοούν, να τα αξιολογούν κριτικά και να τα αξιοποιούν με υπευθυνότητα. Αυτό ακριβώς περιγράφει η έννοια του «γραμματισμού στην Τεχνητή Νοημοσύνη».
Σύμφωνα με τη μελέτη της diaNEOsis, ο γραμματισμός στην ΤΝ δεν αποτελεί πλέον εξειδικευμένη τεχνική γνώση. Αντίθετα, συνιστά βασική δημοκρατική δεξιότητα, απαραίτητη για τη συμμετοχή των πολιτών στην κοινωνία της πληροφορίας. Περιλαμβάνει την κατανόηση του τρόπου λειτουργίας των αλγορίθμων, την αναγνώριση πιθανών κινδύνων, την αξιολόγηση της αξιοπιστίας των αποτελεσμάτων και τη διασφάλιση ότι οι ανθρώπινες αξίες παραμένουν στο επίκεντρο των αποφάσεων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εκπαίδευση. Η μελέτη υποστηρίζει ότι ο γραμματισμός στην ΤΝ πρέπει να ενσωματωθεί σε όλες τις βαθμίδες του εκπαιδευτικού συστήματος, από το δημοτικό έως το πανεπιστήμιο. Στόχος δεν είναι η απλή εκμάθηση ψηφιακών εργαλείων, αλλά η ανάπτυξη κριτικής σκέψης, αλγοριθμικής επίγνωσης και υπεύθυνης χρήσης της τεχνολογίας. Ωστόσο, οι μαθητές/-τριες και οι εκπαιδευτικοί χρειάζεται να κατανοούν τόσο τις δυνατότητες όσο και τους περιορισμούς των συστημάτων ΤΝ, αποφεύγοντας την άκριτη εξάρτηση από αυτά.
Παράλληλα, η μελέτη τονίζει τη σημασία της Παιδείας στα Μέσα και την Πληροφορία, ώστε οι πολίτες να μπορούν να αντιμετωπίζουν φαινόμενα παραπληροφόρησης, χειραγώγησης και αδιαφάνειας. Η ανάπτυξη δεξιοτήτων αξιολόγησης ψηφιακού περιεχομένου θεωρείται προϋπόθεση για τη διατήρηση της δημοκρατικής συμμετοχής και της κοινωνικής συνοχής στην ψηφιακή εποχή.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο. Ο Ευρωπαϊκή Πράξη για την ΤΝ (AI Act) εισάγει κανόνες για τη διαφάνεια, την ασφάλεια και την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ωστόσο, η αποτελεσματική εφαρμογή του απαιτεί από τους πολίτες και τους οργανισμούς να κατανοούν πώς λειτουργεί η ΤΝ και ποιες είναι οι κοινωνικές, ηθικές και νομικές της επιπτώσεις.
Μεταξύ των προτάσεων της μελέτης περιλαμβάνονται η δημιουργία Εθνικού Παρατηρητηρίου Αλγοριθμικής Διαφάνειας, η ανάπτυξη ελληνικών συνόλων δεδομένων και γλωσσικών μοντέλων, η επιμόρφωση εκπαιδευτικών, η επανειδίκευση εργαζομένων και η ενίσχυση της ψηφιακής συμπερίληψης για όλες τις ηλικιακές ομάδες. Η προσέγγιση αυτή στοχεύει στη μείωση των ψηφιακών ανισοτήτων και στην ενδυνάμωση της κοινωνίας απέναντι στις τεχνολογικές αλλαγές.
Τελικά, η μελέτη υποστηρίζει ότι η ΤΝ πρέπει να λειτουργεί ως εργαλείο ενίσχυσης της ανθρώπινης δημιουργικότητας και όχι ως υποκατάστατό της. Η ηθική και σύννομη αξιοποίησή της προϋποθέτει ενημερωμένους πολίτες, ισχυρούς θεσμούς και μια εκπαιδευτική πολιτική που καλλιεργεί τη γνώση, την κριτική σκέψη και τη νοητική αυτονομία. Σε έναν κόσμο ολοένα και πιο ψηφιακό, ο γραμματισμός στην ΤΝ αναδεικνύεται σε βασική προϋπόθεση για ένα δημοκρατικό και βιώσιμο μέλλον.
Διαβάστε τη μελέτη “[Πώς] μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να είναι ηθική και σύννομη” εδώ.
