Ο Εθνικός Πληροφοριακός Διαδικτυακός Κόμβος για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή ‘Adaptive Greece Hub’ είναι μια εξαιρετικά καλή πρακτική για την ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων στην υπηρεσία της κλιματικής προσαρμογής.
Αποτελεί τον Εθνικό Πληροφοριακό Διαδικτυακό Κόμβο για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή και αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ολοκληρωμένου έργου LIFE-IP AdaptInGR («Boosting the implementation of adaptation policy across Greece»), το οποίο συντονίζεται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και υλοποιείται από τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.) σε συνεργασία με 18 στρατηγικούς εταίρους (κεντρική διοίκηση, τοπική αυτοδιοίκηση, ακαδημαϊκή κοινότητα και ΜΚΟ). Το έργο ξεκίνησε το 2019 και ολοκληρώνεται το 2026, με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 14,2 εκατ. ευρώ (συγχρηματοδοτούμενο από το πρόγραμμα LIFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Πράσινο Ταμείο).
Λειτουργίες Adaptive Greece Hub
Ο Κόμβος λειτουργεί ως one-stop-shop ψηφιακή πλατφόρμα που συγκεντρώνει δεδομένα, εργαλεία, πόρους, χάρτες κλιματικών προβολών υψηλής ανάλυσης, καλές πρακτικές και πληροφορίες για την προσαρμογή σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Στόχος του είναι να υποστηρίξει την εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΕΣΠΚΑ, 2016) και των 13 Περιφερειακών Σχεδίων (ΠεΣΠΚΑ), ενώ συμβάλλει και στην προετοιμασία του 2ου κύκλου πολιτικής (2026+). Παρέχει γεωχωρικά εργαλεία με κλιματικές προβολές (geo.adaptivegreecehub.gr), πρόσβαση σε forum για κοινοτική αλληλεπίδραση, φόρμες πρότασης υλικού, newsletter, και μια πληθώρα θεματικών ενοτήτων από συγκεκριμένες δράσεις προσαρμογής, όπως:
- Agro Future Climate Stress, σενάρια κλιματικής αλλαγής με τη χρήση υψηλής ανάλυσης περιοχικού μοντέλου WRF σε βάθος δύο δεκαετιών κ.λπ,
- LIFE EL-BIOS, ολοκληρωμένο Εθνικό Πληροφοριακό Σύστημα για τη Βιοποικιλότητα της Ελλάδας (Biodiversity Greece),
- ADAPT2CC, ανάπτυξη δείκτη τρωτότητας αστικών περιοχών στην κλιματική αλλαγή και δημιουργία πολυκριτηριακού συστήματος εκτίμησης της αποδοτικότητας μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή μέσω κατάλληλης επιστημονικής και τεχνολογικής υποδομής,
- LIFE GrIn, προώθηση πράσινων υποδομών στον αστικό αστό π.χ. μέσω μιας ψηφιακής πλατφόρμας συνεργασίας, όπου οι δήμοι μπορούν να απογράψουν τους χώρους αστικού πρασίνου και τα χαρακτηριστικά τους,
- OliveAlarm, ψηφιακά εργαλεία και σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για την προσαρμογή της ελαιοκαλλιέργειας στην κλιματική αλλαγή,
- καθώς και πολλές άλλες δράσεις προσαρμογής οι οποίες σχετίζονται με περιφερειακά κλίματα, υδάτινους πόρους, παράκτιες ζώνες, αστικό περιβάλλον, δασικά οικοσυστήματα κ.λπ.
Οι δραστηριότητες, ως εκ τούτου, του Κόμβου εκτείνονται σε πολλαπλά επίπεδα, με έντονη ψηφιακή διάσταση:
Επιμορφωτικά σεμινάρια και εκπαίδευση: Διοργανώνονται επιμορφωτικά σεμινάρια για στελέχη δημόσιων υπηρεσιών σε Περιφέρειες (π.χ. Θεσσαλία, Ανατολική Μακεδονία-Θράκη), σε τοπική αυτοδιοίκηση και γενικότερα για επαγγελματίες. Οι συμμετέχοντες μαθαίνουν να χρησιμοποιούν κλιματικά δεδομένα, γεωχωρικά εργαλεία και πλατφόρμες για αξιολόγηση κινδύνων και σχεδιασμό μέτρων προσαρμογής. Υπάρχουν επίσης προγράμματα για εκπαιδευτικούς και μαθητές (π.χ. πανελλήνιοι μαθητικοί διαγωνισμοί «Το κλίμα αλλάζει… αλλάζω ζωή!»), καθώς και σχετικό εκπαιδευτικό υλικό όπως το Teacher’s Kit.
Ψηφιακά εργαλεία και δεδομένα: Γεωχωρικοί χάρτες που παρουσιάζουν τη χρονική εξέλιξη των κλιματικών παραμέτρων (με ιστορικά δεδομένα και προβολές), καθώς και πλοήγηση, ανάλυση και εφαρμογή open data για λήψη αποφάσεων, όπου χρήστες καλούνται να αναπτύξουν σχετικές δεξιότητες.
Ευαισθητοποίηση και συμμετοχή: Forum, προτάσεις περιεχομένου από χρήστες, ερωτηματολόγια αξιολόγησης εμπειρίας και καμπάνιες ενημέρωσης μέσα από τα οποία προωθείται η ανταλλαγή καλών πρακτικών και η δικτύωση μεταξύ πολιτών, φορέων και ειδικών.
Ολοκληρωμένες δράσεις: Πιλοτικά έργα σε Περιφέρειες και Δήμους, οδηγίες για προσαρμογή τοπίου/πολιτιστικής κληρονομιάς, ενσωμάτωση προσαρμογής σε τομεακές πολιτικές και σύνδεση με ευρωπαϊκές πλατφόρμες όπως το Climate-ADAPT.
Επίσης, το Hub συμβάλλει άμεσα στην μετάδοση ψηφιακών δεξιοτήτων (βάσει Πλαισίου DigComp): πληροφοριακή ικανότητα (πρόσβαση/ανάλυση δεδομένων), επικοινωνία/συνεργασία (forum) και επίλυση προβλημάτων μέσω ψηφιακών εργαλείων για πραγματικά περιβαλλοντικά ζητήματα. Επίσης, συμβάλλει στην κάλυψη του ψηφιακού χάσματος σε περιφερειακές και αγροτικές περιοχές, όπου η κλιματική ευπάθεια είναι υψηλή.
Γιατί αποτελεί καλή πρακτική;
(α) Στατιστικά στοιχεία: Το έργο απευθύνεται σε χιλιάδες στελέχη δημόσιου τομέα, εκπαιδευτικούς και πολίτες σε όλη την Ελλάδα. Έχουν καταγραφεί εκατοντάδες συμμετοχές π.χ. σε τριήμερα σεμινάρια σε Περιφέρειες, όπως και συμμετοχές εκατοντάδων μαθητών/τριών σε μαθητικούς διαγωνισμούς, ενώ η πλατφόρμα προσελκύει συνεχώς επισκέπτες μέσω εργαλείων και επικαιροποιημένων ανακοινώσεων.
(β) Διαχρονικότητα: Το έργο LIFE-IP AdaptInGR έχει 8ετή διάρκεια (2019-2026), ενώ ο Κόμβος σχεδιάστηκε για μακροπρόθεσμη λειτουργία ως μέρος του Εθνικού Παρατηρητηρίου Προσαρμογής (Ν. 4936/2022). Υποστηρίζει τη μετάβαση στον 2ο κύκλο πολιτικής, εξασφαλίζοντας συνέχεια πέρα από την ολοκλήρωση του έργου.
(γ) Εκθέσεις αξιολόγησης: Υπάρχει εθνικό πλαίσιο παρακολούθησης & αξιολόγησης (M&E system) για την προσαρμογή της πρωτοβουλίας, εκθέσεις υφιστάμενης κατάστασης, αναλύσεις προόδου και εκτός αυτού ο Κόμβος περιλαμβάνει ερωτηματολόγια χρήσης προς όφελος μιας συστηματικής αξιολόγησης. Την αξία του Κόμβου επιβεβαιώνουν Διεθνείς αναγνωρίσεις π.χ. ως καλής πρακτικής σε Interreg Europe/ADAPTO.
(δ) Μέθοδοι, εργαλεία και διαδικασίες: Χρησιμοποιούνται σύγχρονες μέθοδοι όπως ‘geospatial decision-support tools’, ‘open data’, ‘blended learning’ (δια ζώσης + ψηφιακά σεμινάρια), συμμετοχικές διαδικασίες (‘forum’, ‘user-generated content’) και ‘evidence-based’ προσεγγίσεις (κλιματικές προβολές από αναγνωρισμένα μοντέλα).
(ε) Μετρήσιμα αποτελέσματα:
- συμβολή στην ανάπτυξη του Εθνικού Παρατηρητήριου για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (Εθνικός Κλιματικός Νόμος, αρ. 25, ν. 4936/2022) μέσω της ανάπτυξης κλιματικών προβολών και εργαλείων ανοιχτών κλιματικών δεδομένων, της δημιουργίας εθνικού πληροφοριακού διαδικτυακού κόμβου για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και της δημιουργίας ενός ολοκληρωμένου εθνικού πλαισίου για την παρακολούθηση δράσεων και πολιτικών προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή,
- αναπτυγμένες κλιματικές προβολές και εργαλεία,
- υλοποίηση πληθώρας σεμιναρίων επιμόρφωσης του στελεχιακού δυναμικού των δημόσιων υπηρεσιών στις 13 περιφέρειες της Ελλάδας,
- πιλοτικές δράσεις σε 3 Περιφέρειες/5 Δήμους με τοπικά σχέδια προσαρμογής,
- ανάπτυξη οδηγιών καλών πρακτικών για την προσαρμογή των Περιφερειών και των Δήμων στην κλιματική αλλαγή,
- αύξηση ευαισθητοποίησης (μαθητικοί διαγωνισμοί, καμπάνιες, εκπαιδευτικά προγράμματα). Οι συμμετέχοντες αποκτούν πρακτικές δεξιότητες σε ψηφιακά εργαλεία, βελτιώνοντας την ικανότητά τους για τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων και ενισχύοντας την απασχόληση σε πράσινες και ψηφιακές θέσεις (π.χ. ‘climate data analysts’, ‘adaptation planners’).
(στ) Επαναληψιμότητα: Η πρωτοβουλία είναι επεκτάσιμη και επαναλήψιμη σε άλλους οργανισμούς/χώρες, καθώς μπορεί κάλλιστα να υιοθετηθεί το μοντέλο ‘one-stop digital hub’ + ‘training’ + ‘geospatial tools’ + ‘community engagement’ για περιβαλλοντικά, αγροτικά ή αστικά ζητήματα. Έχει ήδη αναγνωριστεί ως καλή πρακτική σε ευρωπαϊκά (Πολωνία) και διεθνή προγράμματα (UNESCO Digital Innovation Hub).
Συμπερασματικά, η πρωτοβουλία Adaptive Greece Hub αποτελεί πρότυπο, το οποίο η Εθνική Συμμαχία για τις Ψηφιακές Δεξιότητες προβάλλει και ενθαρρύνει προς ευρύτερη υιοθέτηση, καθώς συνδυάζει άρρηκτα τον ψηφιακό μετασχηματισμό με την περιβαλλοντική ανθεκτικότητα. Ενισχύει τις ψηφιακές δεξιότητες σε πρακτικό επίπεδο και σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η κλιματική κρίση, προάγοντας ταυτόχρονα την απασχόληση, τη συμπερίληψη και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
