Οι πόλεμοι δασμών με τις Ηνωμένες Πολιτείες ώθησαν τις δημόσιες αρχές, τις ιδιωτικές εταιρείες και τους ιδιώτες να προβληματιστούν σχετικά με την επιλογή λύσεων ψηφιακών υπηρεσιών, πολλές από τις οποίες προέρχονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.
Εάν αυτή η αβεβαιότητα δεν ήταν αρκετό κίνητρο, το αυξανόμενο κόστος των συστημάτων (που δρουν στην πράξη ως μονοπώλια) που ελέγχουν τα πάντα, από την αυτοαναφλεγόμενη λάμπα μέχρι το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, μας οδήγησε επίσης να εξετάσουμε αν θα πρέπει να στραφούμε σε ευρωπαϊκές λύσεις πληροφορικής ή τουλάχιστον ανοικτού κώδικα.
Προς την προσωπική ψηφιακή κυριαρχία
Για μένα, αυτή η γεωπολιτική αβεβαιότητα ήταν η ώθηση για ψηφιακή κυριαρχία που με έκανε να κάνω το πρώτο βήμα προς αυτό που ήθελα εδώ και καιρό: να αποκτήσω τον έλεγχο των ψηφιακών μου ενεργειών. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο διέγραψα το πρόγραμμα περιήγησης Google, το αντάλλαξα με το γαλλικό Vivaldi και αντάλλαξα το Google Maps με το πρόγραμμα ανοιχτού κώδικα Organic Maps. Πολλές αποφάσεις είχαν ήδη ληφθεί για λογαριασμό μου· μέσα σε έναν κόσμο μονοπωλίων είχα χάσει μέρος της αυτονομίας μου. Ενδεικτικά:
Όταν αγόρασα τον υπολογιστή Lenovo μου, τα Windows ήταν ήδη εγκατεστημένα. Ήταν τόσο βολικό που δεν χρειάστηκε να σκεφτώ καθόλου. Και όπως είναι βολικό για μένα να ακολουθώ τη ροή μαζί με τα δισεκατομμύρια άλλους χρήστες των Windows, άλλο τόσο βολικό είναι και για τον τεχνολογικό κολοσσό Microsoft.
Από αδράνεια διατηρώ τον browser Edge της Microsoft, ο οποίος χρησιμοποιεί αυτόματα το Bing της Microsoft, το οποίο με τη σειρά του εμφανίζει στην αρχική σελίδα ειδήσεις από το MSN της Microsoft. Από εκνευρισμό ανοίγω το Word για να γράψω μια ανάρτηση συζήτησης, μόνο για να θυμηθώ ότι και το Word ανήκει στη Microsoft.
Οι ειδήσεις στο MSN ευτυχώς είναι τόσο σπάνια ουσιαστικές ώστε δύσκολα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν πολιτικές. Ωστόσο, δεν χρειάζεται μεγάλη φαντασία για να σκεφτεί κανείς ότι αν η Microsoft ανήκε, για παράδειγμα, στον Elon Musk ή στον Rupert Murdoch, τότε το MSN θα μπορούσε να είχε αντικατασταθεί από το Twitter, το Fox News ή τη Wall Street Journal.
Ευτυχώς, έχω και άλλες συσκευές πέρα από τον υπολογιστή μου, οπότε αγόρασα ένα κινητό Samsung· και εδώ δεν χρειάστηκε να σκεφτώ τίποτα. Απλώς παρακολουθούσα το κινητό μου να εγκαθιστά αυτόματα το λειτουργικό σύστημα Android της Google και, «φυσικά», μαζί του το Play Store, το οποίο επίσης ανήκει στη Google.Και δεν είναι μόνο αυτό που εγκαθίσταται αυτόματα. Υπάρχουν επίσης ο Google Chrome, το Google Drive, το Google TV, το Google Meet, το Google Photos, το Gmail και οι Χάρτες Google. Οι ψηφιακές επιλογές και η ελευθερία επιλογής έχουν γίνει (και εδώ και καιρό είναι) παρελθόν.
Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το 2021, η Google ήταν πίσω από το 10% (50) των 500 εφαρμογών με τις περισσότερες λήψεις, εκ των οποίων όλες οι εφαρμογές στο top 10. Αυτές οι 50 εφαρμογές Google κατέβηκαν κατά μέσο όρο 2,7 δισεκατομμύρια φορές, το οποίο είναι κατά μέσο όρο 4 φορές υψηλότερο από τις υπόλοιπες 450 εφαρμογές. Επιπλέον, οι υπηρεσίες τρίτων της Google είναι παρούσες στο 88% των 1 εκατομμυρίου πιο δημοφιλών εφαρμογών στο Google Play (Lai & Flensburg: «Χωροκατακτητικά είδη του App Eco System»).
Αν η Google ήταν υπεραγορά
Το μονοπώλιο των τεχνολογικών γιγάντων έχει γίνει καθημερινό για εμάς και φαίνεται σαν το πιο φυσικό πράγμα γιατί όλα τα άλλα θα ήταν ενοχλητικά. Αλλά επιτρέψτε μου να σας δώσω μερικά παραδείγματα/μεταφορές που μπορούν να το θέσουν σε προοπτική.
Κατεβαίνεις να ψωνίσεις στο «Netto» (Google Play) και, φυσικά, θα μπορούσες να πας σε άλλη υπεραγορά. Όμως στην πραγματικότητα δεν γνωρίζεις κανένα άλλο, και ακόμη κι αν γνώριζες, θα έπρεπε να δημιουργήσεις προφίλ χρήστη και έναν ακόμη κωδικό πρόσβασης πριν σου επιτρέψει ο θυρωρός να μπεις στο κατάστημα. Έτσι επιλέγεις το «Net».Μόλις μπεις μέσα στο «Net», υπάρχει ένας υπάλληλος που βάζει στο καλάθι σου ένα γάλα, ένα σακουλάκι αλεύρι και χαρτί υγείας (Gmail, Google Maps κ.λπ.). Δεν το σκέφτεσαι, γιατί έτσι κι αλλιώς χρειαζόσουν αυτά τα προϊόντα και γι’ αυτό δεν συνειδητοποιείς ότι τα αντικείμενα που έχουν τοποθετηθεί στο καλάθι σου προέρχονται από το «Net» (Google).Συνεχίζεις μέσα στο κατάστημα, όπου τα χιλιάδες προϊόντα (εφαρμογές) στα ράφια δημιουργούν την ψευδαίσθηση της ελευθερίας, κάνοντάς σε να ξεχνάς ότι έχουν επιλεγεί προσεκτικά από το «Net» (Google). Αγοράζεις φρούτα και λαχανικά που φαίνονται να μην προέρχονται από το «Net». Αυτό που δεν βλέπεις είναι ότι ο σπόρος τους έχει αναπτυχθεί σε συνεργασία με το «Net» και ότι τα φυτοφάρμακα (υπηρεσίες τρίτων) στην επιφάνειά τους παράγονται επίσης από το «Net».
Είναι δύσκολο να φανταστούμε αυτή την πραγματικότητα, όμως υπάρχει και την επιτρέπουμε να υπάρχει επειδή μέχρι σήμερα δεν έχουμε προετοιμαστεί για την εναλλακτική. Έτσι, οι τεχνολογικοί κολοσσοί απολαμβάνουν ένα ειδικό καθεστώς μονοπωλίου που δεν θα επιτρέπαμε ποτέ σε άλλους κλάδους της οικονομίας.
Τι μπορούμε να κάνουμε;
Δεν είμαστε εντελώς αβοήθητοι, έχουμε μια επιλογή να κάνουμε. Μια εξαιρετικά άβολη επιλογή που κάνει την καθημερινή ζωή στον επόμενο χρόνο πιο δύσκολη. Αλλά σε αυτή την ταλαιπωρία βρίσκεται κρυμμένα πλεονεκτήματα. Όχι μόνο απομακρυνόμαστε από την τυραννία του μονοπωλίου, προωθούμε την ελεύθερη αγορά και τη δημοκρατία, αλλά πιστεύω επίσης ότι μια αντανακλαστική επιλογή «τεχνολογικής οπισθοδρόμησης» μπορεί να φέρει προσωπική πρόοδο.
Το πρόγραμμα ανοιχτού κώδικα “Organic Maps” δεν είναι τόσο λειτουργικό και διαισθητικό όσο οι χάρτες Google, αλλά σε έναν κόσμο όπου έχουμε συνηθίσει να παίρνουμε τη γρήγορη απάντηση κάθε φορά που μπορούμε , πρέπει και έχουμε πρόσβαση σε όλα, υπάρχει μια απελευθέρωση στο να αναγκαστούμε να περιορίσουμε τον εαυτό μας.
Στη γνωστική ψυχολογία, είναι ένα σημαντικό στοιχείο για την ευημερία των ατόμων που σκεφτόμαστε ενεργά για τις πράξεις και τις σκέψεις μας και δεν τους αφήνουμε να μας ελέγχουν είτε πρόκειται για το βούρτσισμα των δοντιών μας με το αντίθετο χέρι είτε για τη χρήση μιας εφαρμογής που αισθάνεται σαν αριστερή εργασία ενισχύει τον εγκέφαλό μας διανοητικά και σωματικά. Είτε στην πραγματική είτε στην ψηφιακή μας ζωή, η αυτονομία αποτρέπει το άγχος και την κατάθλιψη.
Γι’ αυτό θα υποστήριζα ότι όταν επιλέγουμε προγράμματα που είναι λιγότερο εύχρηστα και λιγότερο διαισθητικά, εξασφαλίζουμε ότι η χρήση τους αποτελεί μια συνειδητή πράξη. Κάθε φορά που χρησιμοποιώ το Organic Maps, αναρωτιέμαι: θα ήταν αυτό πιο εύκολο με τους Χάρτες Google; Και εδώ τονίζω τη λέξη «αναρωτιέμαι», γιατί αυτή ακριβώς η διαδικασία της σκέψης είναι που μας μετατρέπει όχι απλώς σε ψηφιακούς πολίτες, αλλά σε σκεπτόμενα και κριτικά άτομα.
Το λογισμικό ανοιχτού κώδικα ενισχύει όχι μόνο την ελεύθερη αγορά και τη δημοκρατία, αλλά και τον ίδιο τον άνθρωπο. Αν δεν έχουμε ελευθερία επιλογής και ελευθερία σκέψης, τι σημαίνει αυτό για την ιδιότητά μας ως άτομα και τι επιπτώσεις έχει για την ποιότητα ζωής μας;
Μελλοντικές φιλοδοξίες
Η ελπίδα μου είναι ότι σε λίγα χρόνια θα μπορώ να σας πω πως το ProtonMail έχει αντικαταστήσει το Gmail, το Linux τα Windows και το Word έχει αντικατασταθεί από το Overleaf. Η ελπίδα μου είναι μια Ευρωπαϊκή Ένωση που δεν θα φοβάται έναν ψηφιακό πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ελπίδα μου είναι μια ελεύθερη αγορά στην οποία οι επιμέρους εταιρείες δεν εξαγοράζουν τους ανταγωνιστές τους για να διατηρούν την ψευδαίσθηση της ελεύθερης επιλογής· αλλά αντιθέτως οι εταιρείες να βλέπουν το όφελος της συνεργασίας, της ανταλλαγής γνώσης και του ανοίγματος των APIs προς όφελος όλων. Τέλος, η ελπίδα μου είναι ότι, ως πολίτες, θα ανακτήσουμε την ελευθερία επιλογής, την ατομικότητά μας και, κατ’ επέκταση, την ψυχική μας ευημερία.
Αναδημοσίευση κειμένου: If Google were a supermarket, we’d run away, Created by Jens Hammer Úr Skúoy, Digital Skills & Jobs Platform.
Επιμέλεια μετάφρασης: Εθνική Συμμαχία για τις Ψηφιακές Δεξιότητες & την Απασχόληση.
