Η Εθνική Συμμαχία για τις Δεξιότητες υπογραμμίζει τη σημασία της προετοιμασίας για το μέλλον μέσα από καινοτόμες προσεγγίσεις στην ανάπτυξη δεξιοτήτων. Η πρόσφατη μελέτη προοπτικών του Cedefop φέρνει στο προσκήνιο τέσσερα (4) σενάρια βασισμένα στην τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), που αναδεικνύουν προκλήσεις και ευκαιρίες έως το 2040.
Παγκόσμιος Μετασχηματισμός Δυνάμεων
Το πεδίο της συνεχούς ανάπτυξης δεξιοτήτων αντιμετωπίζει βαθιές αλλαγές, λόγω συνυφασμένων παγκόσμιων παραγόντων όπως η κλιματική κρίση, οι δημογραφικές μεταβολές, οι μεταβαλλόμενες αγορές εργασίας και η ταχεία εξάπλωση της ΤΝ. Η μελέτη του Cedefop εξετάζει αυτές τις τάσεις και καταλήγει ότι η ΤΝ αναδεικνύεται ως κυρίαρχη, αλλά απρόβλεπτη κατά τα άλλα δύναμη που θα καθορίσει έως το 2040 τη Δια Βίου Μάθηση (Continuing Skills Development,CSD). Στην Ελλάδα, όπου η Εθνική Συμμαχία ενισχύει και επικοινωνεί δράσεις για ψηφιακές δεξιότητες, αυτή η ανάλυση τονίζει την ανάγκη άμεσης προσαρμογής των εθνικών στρατηγικών.
Τέσσερα Σενάρια Βασισμένα στην ΤΝ
Βασισμένη σε ευρεία διαβούλευση με πολιτικούς, κοινωνικούς εταίρους, οργανώσεις πολιτών και παρόχους εκπαίδευσης σε όλη την ΕΕ, η μελέτη του φορέα Cedefop παρουσιάζει τέσσερα σενάρια ΤΝ όχι ως προβλέψεις, αλλά ως εργαλεία διερεύνησης. Αυτά εντοπίζουν ευκαιρίες, κινδύνους και προτεραιότητες για ένα βιώσιμο μέλλον στις δεξιότητες:
- Σενάριο Α: Ένα Μέλλον Ευκαιριών. Αισιόδοξο σκηνικό όπου η ΤΝ ενισχύει τις ανθρώπινες ικανότητες, προάγει μια συμπεριληπτική ανάπτυξη και δημιουργεί επαγγέλματα με νόημα.
- Σενάριο Β: Απομόνωση και παράσυρση “από το ρεύμα”. Κοινωνικός διχασμός από τα σοκ της ΤΝ, με την ευθύνη της ανάπτυξης των δεξιοτήτων να μετακυλίεται στα άτομα, οδηγώντας σε πόλωση βάσει προσόντων.
- Σενάριο Γ: Επιβίωση Χωρίς Ρίσκα. Αργή υιοθέτηση ΤΝ, χωρίς μεγάλες ανατροπές αλλά με σπατάλη οικονομικού και κοινωνικού δυναμικού.
- Σενάριο Δ: ΤΝ χωρίς περιορισμούς. Δυστοπία με μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας, όπου η ΤΝ εξυπηρετεί έλεγχο και κέρδη, διαβρώνοντας δικαιώματα και συνοχή.
Κρίσιμες «Κόκκινες Σημαίες»
Κοινό μήνυμα από όλα τα σενάρια είναι η ανάγκη για συμπεριληπτικές, προσαρμοστικές στρατηγικές Δια Βίου Μάθησης. Η μελέτη ξεχωρίζει έξι (6) οριζόντιες προκλήσεις που απαιτούν άμεση παρέμβαση:
- Διττότητα ΤΝ: η ΤΝ μπορεί να ενδυναμώσει τα άτομα, αλλά ενέχει παράλληλα τον κίνδυνο συγκέντρωσης εξουσίας και πλούτου, απειλώντας τη δημοκρατία και την κοινωνική συνοχή.
- Εργασιακός Μετασχηματισμός: η ΤΝ μπορεί να ενισχύσει ρόλους και εργασία, μπορεί όμως και να επιταχύνει μια μαζική αντικατάσταση θέσεων.
- Εξατομίκευση Μάθησης: η ΤΝ μπορεί να συνεισφέρει ως προς αυτό, αλλά μόνο με διασφαλίσεις και μέσα από μια δεοντολογική χρήση.
- Ατομική Ευθύνη: η ΤΝ πρέπει να οδηγεί στην ενδυνάμωση όλων των ατόμων ως προς τη διαχείριση της αναπτυξιακής τους πορείας, όχι μόνων μερικών.
- Αλλαγές στο εργασιακό περιβάλλον: ευελιξία σε νέες μορφές εργασίας αλλά ταυτόχρονη επισφάλεια και αποδυνάμωση συλλογικής διαπραγματευτικής δύναμης.
- Διεύρυνση ανισοτήτων: Άνιση προσαρμογή στις τεχνολογικές αλλαγές με κίνδυνο επιδείνωση των ανισοτήτων.
Βήματα αλλαγών
Τα παραδοσιακά μοντέλα ΣΕΕΚ (συνεχιζόμενης επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης – CVET), εστιασμένα σε θεσμούς, δεν αρκούν. Χρειάζεται ριζική στροφή σε δια βίου και πανταχόθεν μάθηση, εκμεταλλευόμενη θεσμικά, αυτομαθή και εργασιακά περιβάλλοντα. Αυτό απαιτεί συνεργατική διακυβέρνηση μεταξύ κράτους, εταίρων, πολιτών και εκπαιδευτικών.
Οι στρατηγικές επιλογές σήμερα θα καθορίσουν αν η Ελλάδα θα χτίσει ανθεκτικό εργατικό δυναμικό για την εποχή της ΤΝ, για το μέλλον: ενίσχυση συνεργασιών, προώθηση συμπεριληπτικών πολιτικών και επένδυση σε δεξιότητες που συνδυάζουν ΤΝ με ανθρώπινη δημιουργικότητα. Μέσα από τέτοια βήματα, η χώρα μπορεί να μεταβάλει απειλές σε ευκαιρίες, ευθυγραμμιζόμενη με ευρωπαϊκούς στόχους. Η μελέτη του Cedefop αποτελεί οδηγό για αυτή την πορεία, ενισχύοντας τον ρόλο της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή ατζέντα δεξιοτήτων.
*
👉 Κατεβάστε εδώ σε .pdf τη μελέτη του Cedefop (στα Αγγλικά) “Preparing for 2040 – Four AI-powered scenarios for the future of continuing skills development”.
*
O φορέας Cedefop είναι ευρωπαϊκός οργανισμός της Ε.Ε. ο οποίος ιδρύθηκε το 1975 για την προώθηση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ). Από το 1995 έχει έδρα του τη Θεσσαλονίκη. Υποστηρίζει πολιτικές δεξιοτήτων μέσω έρευνας και συνεργασίας με κράτη-μέλη και εταίρους.
